Giận dữ vì ô nhiễm

Trong nhiều năm liền, Công ty TNHH kỹ nghệ sinh hóa Quốc Thành - Việt Trung đã xả chất thải chứa axit xuống kênh xáng Cà Mau - Bạc Liêu

TTCT - Khi chất lượng cuộc sống ngày càng sa sút do ô nhiễm môi trường, một bộ phận người dân Cà Mau đã đứng lên đấu tranh cho chính họ. các doanh nghiệp gây ô nhiễm môi trường đang đối diện với thái độ quyết liệt nhất của người dân kể từ hơn mười năm qua.

“Mùi hôi thối từ nhà máy chế biến đầu vỏ tôm xộc vào mâm cơm thì chỉ còn nước buông đũa đi ói. Nó xộc vào mùng có đang ngáy cũng phải dựng dậy. Cả làng, cả xóm trải dài nhiều cây số đều nồng nặc mùi hôi như vậy” - ông Đoàn Chí Nguyện (khóm 9, phường 6, TP Cà Mau) bức xúc nói. Kể về chuyện các nhà máy chế biến đầu vỏ tôm nơi đây ảnh hưởng đến chuyện ăn, ngủ, học hành... các hộ dân khu vực này đều lắc đầu ngao ngán. Họ quá khổ sở vì đã chịu đựng trên mười năm nay.

Khổ sở nhiều năm

Ông Nguyễn Văn Hai ở phường 6, TP Cà Mau khẳng định: “Rõ ràng có mùi khẳng của axit. Lúc bị mùi hôi bám mà đi tắm thì bị ngứa ngáy ngay”. Minh chứng rõ nhất sự có mặt của chất axit là hiện tượng hoen gỉ và hư hỏng rất nhanh của những mái nhà tôn gần khu vực nhà máy chế biến đầu vỏ tôm.

Ông Ngô Văn Ghép, phường 6, TP Cà Mau - người từng làm công hai năm trong một nhà máy chế biến đầu vỏ tôm cũng khẳng định như vậy. Ông Ghép cho biết khói và mùi hôi thối phát ra mạnh nhất là lúc đổ axit (HCl) vào xử lý nguyên liệu đầu vỏ tôm. Khi mới đổ vào, khói bốc lên cuồn cuộn. Chính nguồn khói này bay theo gió và tạo ra mùi hôi thối đặc trưng của các nhà máy chế biến đầu vỏ tôm.

Để không phải bán đất, bán nhà bỏ chạy, người dân phải tự tìm cách “sống chung” với mùi hôi. Đó là không hứng nước mưa để uống, ngủ thì trùm mền toàn thân không để hở cho mùi hôi lọt vào, ăn phải né giờ hôi thối hoặc dời điểm để tránh hướng gió có mùi hôi... Người dân phường 6, TP Cà Mau cho biết đã 13 năm Nhà máy chế biến đầu vỏ tôm Đức Tài, nay được đổi tên thành Công ty TNHH kỹ nghệ sinh hóa Quốc Thành - Việt Trung (khóm 9, phường 6), xả chất thải chứa đậm chất axit ra sông rạch.

Tiếp theo đó là các đơn vị Hồng Cẩm A, Kim Hồng, SitoZang (xã Lương Thế Trân, huyện Cái Nước), doanh nghiệp Quốc Bình (khóm 9, phường 6, TP Cà Mau), doanh nghiệp Hưng Nguyên (xã Hàm Rồng, huyện Ngọc Hiển) và nhiều cơ sở chế biến đầu vỏ tôm nhỏ lẻ khác ở Tân Lộc, huyện Thới Bình. “Cứ một tấn đầu vỏ tôm, họ phải dùng 25kg xút và khoảng 100 lít HCl để xử lý” - ông Ngô Văn Ghép nói.

Ông Nguyễn Văn Hai, người dân ở gần Công ty Quốc Thành - Việt Trung, bức xúc nói về 13 năm nhọc nhằn chống ô nhiễm của mình

Ông Nguyễn Văn Hai ở gần ống xả thải của Công ty Quốc Thành - Việt Trung cho biết: “Ống xả thải của họ có đường kính khoảng 40cm, được chôn ngầm dưới mặt nước, ở đầu ống còn có cái co quặp xuống phía đáy sông. Chúng tôi không thấy được nước xả ra như thế nào, nhưng mỗi khi họ xả thì chỗ đầu ống phụt lên bọt và khói”.

Còn tại huyện Cái Nước, người dân ở kênh xáng Lương Thế Trân và kênh xáng Đội Cường cho biết những cái lú đặt dưới kênh xáng để bắt tôm, cá đã bị tẩy trắng xóa mỗi khi các nhà máy chế biến đầu vỏ tôm xả thải ra sông. Và hậu quả trước mắt là tôm cá nuôi của nông dân nhiều nơi chết hàng loạt và kéo dài. Ông Nguyễn Văn Sử, nông dân ấp Hòa Trung, cho biết vuông tôm của ông đã thất trắng nhiều năm qua: “Có thả tôm nuôi mà không có thu hoạch. Nông dân chúng tôi hiện quá chán chường với ao cá, vuông tôm”. Từ đầu năm đến nay, ông đã thả năm đợt tôm giống xuống vuông tôm 1ha của mình, nhưng cuối cùng chỉ thu hoạch được 250.000 đồng.

Anh nông dân L.H.T. từng làm việc cho một dây chuyền xử lý nước thải của một nhà máy trong khu vực này cho biết hệ thống xử lý nước thải chỉ xử lý khoảng 260m3/ngày đêm, nhưng mỗi ngày nhà máy này thải ra gần 1.000m3. “Nước thải qua hệ thống xử lý có thể rửa mặt được, nhưng không hiểu sao khi ra đến miệng xả phía ngoài sông lại đỏ ngầu và mùi nồng nặc. Điều này chỉ có lãnh đạo và những người điều hành hệ thống xả mới biết được”.

Khi nông dân nổi giận

Nông dân bắt quả tang xe nhập nguyên liệu đầu vỏ tôm của Công ty Quốc Thành - Việt Trung

Từ 13 năm trước, nông dân phường 6, TP Cà Mau đã gửi đơn khiếu nại đề nghị cứu môi trường trước sự “thảm sát” của các nhà máy chế biến đầu vỏ tôm. Nhiều người không còn sức để tiếp tục khiếu nại như ông Đoàn Văn Viên, Nguyễn Văn Lự hiện đang bệnh già nằm liệt giường. Nay con của ông Viên là Đoàn Chí Nguyện nối tiếp cha, cứu môi trường sống.

Kêu cứu bằng đơn từ không thấu, nông dân Cà Mau đã bỏ công ăn việc làm, bất chấp tốn kém đứng lên giải cứu môi trường. Họ tự nguyện thành lập những đội, tổ và phân công người canh chừng ngày lẫn đêm, coi các công ty có xả chất thải gây ô nhiễm môi trường hay không. Mỗi người dân trong khu vực đều là tai mắt cho các tổ này, từ anh xe ôm, chị bán chuối nướng...

Ngày 22-9-2008, hàng trăm nông dân đã tập trung trước cổng Công ty Quốc Thành - Việt Trung để phong tỏa con đường nhập nguyên liệu (đầu vỏ tôm) vào công ty. Họ dựng các biểu ngữ thể hiện quyết tâm chống ô nhiễm môi trường, dựng cả rạp để bày bàn ghế cho mọi người cùng ngồi canh giữ cổng công ty này.

Trước ống kính các phóng viên, ông Nguyễn Văn Hai đỏ mặt, ánh mắt đổ lửa: “Chúng tôi biết tập trung thế này là mất trật tự công cộng nhưng đã hết cách. Chúng tôi không thể tiếp tục chịu đựng sự ô nhiễm từ nhà máy chế biến đầu vỏ tôm nữa. Nó gây cho chúng tôi mất ăn, mất ngủ, việc làm ăn thất bát. Họ dùng axit và chất xút để hủy hoại môi trường sống của chúng tôi”. Chiều 23-9, các ngành chức năng vào kiểm tra và ra lệnh đình chỉ hoạt động của công ty này vì gây ô nhiễm môi trường.

Trong cuộc họp ba mặt một lời chiều hôm ấy, ông Lê Văn Toán đã giận run khi nghe một cán bộ có ý muốn chấp thuận đề nghị xin gia hạn hoạt động thêm 20 ngày của giám đốc Công ty Quốc Thành - Việt Trung. Đang ngồi, ông đứng phắt dậy run bần bật: “Không được. Phải lập tức ngưng hoạt động gây ô nhiễm”.

Khoảng 15g ngày 23-9, chúng tôi được ông Hồ Ngọc Tấn, chủ tịch UBND TP Cà Mau, cho biết đã đình chỉ hoạt động của Công ty Quốc Thành - Việt Trung. Thế nhưng hai ngày sau đó, Sở Tài nguyên - môi trường tỉnh Cà Mau cho biết cho gia hạn 20 ngày để công ty xử lý hết hàng tồn đọng. Sở này giải thích rằng nếu cho ngưng hoạt động ngay thì số đầu vỏ tôm tồn đọng gây ô nhiễm càng nhiều. Trong khi đó, người dân cầm trong tay biên bản có cam kết ngưng hoạt động của giám đốc công ty.

Sáng sớm 8-10-2008, ông Tô Hui Xén - người dân ở phường 6, TP Cà Mau - điện báo với chúng tôi đã bắt quả tang Công ty Quốc Thành - Việt Trung tiếp tục nhập hàng sản xuất. Hóa ra từ ngày 23-9, sau khi có cam kết ngưng nhập hàng từ phía công ty, người dân đã phục kích ngày đêm để bắt quả tang sự phản bội cam kết. Lố nhố đứng ngồi, vài chục người dân đã tập trung trước sân phơi tôm của Công ty Quốc Thành - Việt Trung chờ cơ quan chức năng đến lập biên bản. Giữa sân là một tay vệ sĩ của công ty đang cầm dùi cui. Ông Tô Văn Dũng, người dân khóm 9, hỏi tay vệ sĩ: “Mày cầm dùi cui định đánh dân hả? Dòng họ mày có ai là nông dân không, mày có ăn gạo của nông dân không? Môi trường bị bức tử như vậy, tụi tao đi bảo vệ mà mày còn muốn đối đầu với tụi tao hả. Biến đi!”. Tay vệ sĩ lựng khựng một lúc rồi biến thật.

Gần 11g cùng ngày thì biên bản bắt quả tang được lập bởi các ngành chức năng là cảnh sát môi trường, sở tài nguyên - môi trường tỉnh và chính quyền địa phương.

Nông dân xã Lương Thế Trân, huyện Cái Nước cũng gian nan biết bao bận với cuộc chiến chống ô nhiễm môi trường từ đầu vỏ tôm. Chiều 7-10-2008, phát hiện một xe chở đầu vỏ tôm ngay trên đường vận chuyển, mọi người đã bao vây bắt quả tang. Cánh đàn ông chặn đầu xe, chị em phụ nữ chặn đường rút lui rồi điện báo công an xã, cảnh sát môi trường. Tay tài xế cứ quanh co không chịu khai nhận chủ hàng là ai. Cuộc giằng co mãi đến 21g chính quyền đã ngăn cản kịp thời và cam kết giữ xe đến khi nào chủ hàng xuất hiện.

Trao đổi với chúng tôi, ông Lý Nhạn, phó giám đốc Sở Tài nguyên - môi trường Cà Mau, nói hầu hết các đơn vị chế biến đầu vỏ tôm đều đã bị xử phạt, thậm chí xử phạt rất nhiều lần. Trước tình hình người dân bức xúc về vấn đề ô nhiễm nhưng ông Nhạn vẫn lạc quan: “Tại người dân chịu không nổi mùi hôi nên bức xúc mạnh, chứ thật ra các công ty đâu có thải nước axit xuống sông”



PHƯƠNG NGUYÊN - TRẦN VŨ