ENV

Bài 3: Số phận hơn bốn nghìn gấu về đâu?
Trong thời gian có mặt tại Trung tâm Cứu hộ Gấu Tam Đảo, điều mà hầu hết khách tham quan băn khoăn là bao giờ trung tâm sẽ tiếp nhận thêm gấu? Nhưng dù tiếp nhận thêm thì tối đa cũng chỉ được 100 con. Vậy số phận hàng nghìn gấu đang bị hút mật trong các trại nuôi ra sao?

Gấu đang chơi đùa tại Trung tâm Cứu hộ Gấu Tam Đảo

Chỉ nuôi được 100 gấu
Tiến sĩ Tuấn Bendixsen, Giám đốc trung tâm, một Việt kiều quốc tịch Australia, trở về Việt Nam cùng mối duyên nợ với gấu, cho chúng tôi biết, trung tâm này chỉ có thể cứu hộ tối đa 100 gấu.
Ý tưởng ra đời Trung tâm hình thành từ năm 2005. Vào thời điểm đó, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) ban hành Quyết định 02 về quản lý gấu nuôi nhốt. Cùng với văn bản này, một biện pháp được áp dụng nhằm ngăn chặn tình trạng buôn bán và nuôi nhốt gấu. Đó là gắn chíp cho toàn bộ hơn 4.000 con gấu đang được nuôi nhốt lấy mật tại các trang trại. Sau thời điểm này, gấu nào không gắn chíp được xếp vào nuôi nhốt trái phép, mới phát sinh qua buôn bán bất hợp pháp.
Các cuộc xử lý, thu giữ gấu bị nuôi nhốt trái phép thường rơi vào bế tắc do không có nơi tiếp nhận, nuôi dưỡng chúng. Nhằm hỗ trợ các cơ quan chức năng Việt Nam trong bảo tồn gấu và xử lý nuôi nhốt gấu trái phép, Tổ chức Động vật hoang dã châu Á (AAF) đã ký kết thỏa thuận đầu tư xây dựng Trung tâm Cứu hộ gấu tại Việt Nam. Theo đó, AAF đầu tư tài chính xây dựng một trung tâm cứu hộ gấu với cơ sở vật chất và trang thiết bị hiện đại. AAF cũng đào tạo cán bộ, nhân viên Việt Nam, đồng thời trực tiếp quản lý trung tâm trong 20 năm, sau đó chuyển giao cho Việt Nam.
Trung tâm này hình thành không phải với mục đích chứa toàn bộ số gấu đang được nuôi khắp cả nước, mà chỉ cứu hộ những gấu bị tàng trữ trái phép sau thời điểm gắn chíp.
Cần sự hỗ trợ của Việt Nam
Trong số 29 gấu đang được chăm sóc tại Trung tâm Cứu hộ Gấu Tam Đảo, một số nằm trong 80 con gấu bị phát hiện nuôi nhốt trái phép tại Quảng Ninh từng gây xôn xao dư luận năm 2007. Một số con do dân giao nộp cho nhà nước. Số khác bị tịch thu rồi chi cục kiểm lâm nuôi sau đó bàn giao lại cho Trung tâm. Không phải dễ dàng để gấu được đưa từ địa phương về Trung tâm.
Văn bản thủ tục mắc ở nhiều khâu, ít nhất phải hai tuần đến một tháng mới giải quyết xong. Có trường hợp gấu chờ xong thủ tục thì chết như trường hợp xảy ra ở Chi cục Kiểm lâm huyện Sóc Sơn, Hà Nội. Gấu bị thương nặng, gãy một tay. Nhưng qua một tháng rưỡi đợi làm thủ tục, khi đưa về Trung tâm, mặc dù đã được phẫu thuật, chăm sóc với chế độ đặc biệt, gấu vẫn chết do vết thương bị nhiễm trùng, hoại tử.
Bước giữa khu nhà gấu hiện đại được xây dựng theo mô hình trung tâm cứu hộ gấu Thành Đô, Tứ Xuyên, Trung Quốc (nơi đang nuôi dưỡng 500 gấu trong tám năm qua), ai nấy đều trầm trồ khen điều kiện quá tốt. Thoát khỏi án hút mật, gấu vào đây quả thực may mắn. Chúng được chăm sóc với chế độ đặc biệt. Với những con bị tháo túi mật, khẩu phần ăn cũng được thay đổi thận trọng để phù hợp với sức khỏe của gấu. Thức ăn cho gấu gồm hoa quả, rau củ mua của dân trong thị trấn và thức ăn khô nhập khẩu từ Mỹ. Nước thải từ khu xử lý sạch đến nỗi có thể ngửa cổ uống trực tiếp từ vòi.
Ngắm nhìn bầy gấu lông mượt láng nô đùa với đồ chơi, hay chỉ là nằm ngủ vắt vẻo trên những cái võng dành riêng cho chúng, những người từng chứng kiến cảnh thảm thương của gấu bị hút mật không khỏi chạnh lòng. Tại sao chúng không được đưa về đây?
Mới đây, Ủy ban Nhân dân tỉnh Quảng Ninh đã gửi công văn đến Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn đề nghị di chuyển toàn bộ 364 cá thể gấu ra khỏi địa bàn tỉnh Quảng Ninh, về các trung tâm cứu hộ gấu với mục đích thực hiện nghiêm túc công ước CITES về buôn bán quốc tế các loài động, thực vật hoang dã nguy cấp.
Tuy nhiên, như đã nói, trung tâm này chỉ có quy mô 100 gấu. Theo ông Tuấn, nếu Quảng Ninh hoặc Chính phủ khuyến khích việc này thì AAF sẵn sàng giúp đỡ về tài chính, về chuyên môn để quản lý tại trại. AAF sẽ cung cấp thức ăn, tư vấn về kỹ thuật, đảm bảo sức khỏe cho gấu. “Tất nhiên, điều kiện sẽ không thể bằng ở Trung tâm Cứu hộ Gấu” - Ông Tuấn khẳng định.
“Mục đích của trung tâm không phải cứu hộ 4.000 con gấu. Vì sau khi có chương trình gắn chíp thì không còn gấu vi phạm nữa, vì thế không cần trung tâm lớn để chứa gấu mà chỉ cần trung tâm cứu hộ những gấu bị tàng trữ trái phép. Tôi cho rằng phía Việt Nam phải có một phần trách nhiệm trong việc này chứ một tổ chức thì không thể đảm đương nổi. Nếu yêu cầu từ đầu là AAF phải xây dựng một trung tâm để chứa 4.000 gấu thì chắc chắn là không thể làm nổi” - Ông Tuấn nói.